OROZKO

Historia

                  Orozkoko haran eta mendietan Historiaurretik dagoeneko bizitza agertzen da, data honetako monumentu megalitikoak kontserbatzen dira, hau da: dolmenak eta tumuluak. Asentamentuak koba zuloetan zein kanpoaldean egiten ziren (Eneolitiko-Brontze Aroa), eta euretatik hezur, keramika eta silex-aren errestoak atera ditugu.
            Oraintsugoko historiara jota Orozko lau elizatek osatzen eben: Orozkoko San Juan, Murueta, Albizu-Elexaga eta Olarte, Urigoiti eta Zaloako elizarteak. Denbora hartan, 1180an, konkretuki, Alberca Sánchez de Orozko, Orozkoko Andrea, Aiara-Ayalako Jaunagaz ezkondu zan, etxe honetara jaurerria pasatuz. Aiara-Ayalakoen azken ondorengoa Juan Sánchez "el negro" 1322an hil zan eta data honetan Castillako Alfonso XI. erregearen gogokoa zan Leonor de Guzmanek jaurerria erosi eban. Denbora gitxi barru, 1349an, Aiara-Ayalako kortesanuen kide zan Fernán Perézek Abendañokoen laguntzagaz jaurerria barriro erosi eban.
              Aiara-Ayalako jaunak Bizkaiko Foruaren arabera legeak aplikatzen
 ebezan, tarea honetan "Fieles Regidores" izenekoak parte hartuz, alkatearen antzekoak izaten ziren, alderdi bakoitzeko bizilagunak izendatuak. 1394an, Orozko Bizkaiko Hermandadean sartu zan eta ondorioz "Fieles Regidoresn izenekoak Hermandadeko Alkateak izatera pasatu ziren, demokratikoki hautatuak ere. Alkate hauen eta Aiara-Ayalako sendiaren mariskalaren artean agertzen ziren gatazka jurisdikzionalei aurre egiteko asmoaz, 1464.urtean Larrazabaleko Batzordeagaz hitzarmen bat sinatu zan, Bizkaiko Korregidoreari arbitrari funtzioa emonez.
               1520.urtean Aiara-Ayalako Pedro jaunak Komuneroakaz batera Carlos v. Enperadorearen aurkako borrokan parte hartu eban. Erregeak leinu guztiei kondearen esanetara jartzeko agindu eutsien; hiru urte igaro ondoren, erregeak berberak bere ondasunak, Sancho Díaz de Leguizamon, Valladoliden bizi zan bilbotarrari saldu eutsezan. Kondea hil zanean, Carlos V. Enperadoreak Aiara-Ayalako jaunei jaurerria itzultzeko asmoa euki eban. Orozkoko Herria ez egoan ados eta hamar urteko iraupeneko auzi bat tartejarri eban; denbora horren bitartean, Gaztelzen agindupean egon zan. Auzia irabazi ondoren. eta 1785etik aurrera Orozkoko bailara Bizkaiko Jaurerrira bildu zan. Merinalde legez. Jauregi ondoan gaur egun desagerturik dagoan Torre- Etxea eta Orozkoko burdinola kokatzen zan Larrazaleko landan batzen ziren.
   Gaur egun Udalerri bat da eta bere Udaletxea, Zubiaurren kokaturik dago (Hirigunea eta auzorik garrantzitsuena).

Geografia

Lurralde Historikoa: Bizkaia Eskualdea: Arratia-Nerbioi Epai-Barrutia: Bilbao Kokapen geografikoa:
43° 06' 10" N eta 0° 48' 12" E Azalera: 102,42 Km'.

                  Geografia: Nerbioi Ibaiaren Haranean dago; Bere mugak Altube ibaiaren erdialdeagaz eta Altube Haranagaz aurkitzen dira. Hegoaldetik: Gorbeiko mendigunea (1.475 mts.), Iparraldetik, Gorostolako tontorra agertzen da (834 mts.) eta Mendebaldetik, Itxinako kareharrizko mendigunea (1.302 mts.).
           

           Hidrografia: Udalerri hau bi haran garrantzitsu batzuekin osatzen da:
              1.- Altube Ibaiarena, Nerbioiaren ibaiadarra, Hegoaldetik hurrengoen urak hartzen
                    ditu: Arbaitza-Antsoleta, Orrotegi, Arnauri, Olabarri.Aztoaga, Anguru,                     Azkango, Astepe, Bataran, Kakoerreka, Zabala, Arrola eta Aranguti.
              2.- Arnauri Ibaiarena, Ekialdetik hurrengoen urak hartzen ditu: Aldabide,                     Ipergorta, Aldarrieta, Arisketa, Gallartu. Larrondo eta Beraza. Aurrerago,                     Kantarranan Altubegaz lotzen da.
          

          Mugak. Iparraldetik: Arakaldo, Arrankudiaga. Artea-Castillo Elexabeiti eta Zeberio. Hegoaldetik: Zuia-Zuya. Ekialdetik: Areatza-Villaro eta Zeanuri. Mendebaldetik: Aiara-Ayala, Amurrio eta Laudio-LIodio.
   

           Biztanleria. Orozkok kantabriko alderdian bezala sakabanaturiko sistema baten parte hartu arren, bere biztanleria honako auzune hauetan batzen da: Zubiaur, Ibarra, Jauregi, Zaloa, Urigoiti, Murueta, Gallartu eta abar. Biztanleen zenbakia hazkorra izan zan, XVI. mendearen azkenean agertu ziren izurriterarte, bi mende aurretik artzainketatik metalgintza industrira pasatuz gero. Berriz ere XVIII. mendean biztanleria hazten da. baina hazkuntza hau laster gelditu zan baztanga epidemia agertu zala ta. Epidemia honen eraginak haudiak izan zirenez, ume asko hil, burdinolak itxi eta horrez gainera, Nerbioi-Ibaizabaleko arroaren garapenak gazteriaren emigrazioa probokatu eban; guzti horregatik, biztanleria 3.000 bizilagunetik 2.000 bizilagunera pasatu zan -biribilduz-.
   

            Egitura Ekonomikoa. Oinarrizko sektorea nagusi da baso garrantzitsu batzuekin. Ardi eta betabereentzat larreak eta terreno aldapatsuak dagoanez, dagozan lur landuetan artoa eta patatea ereiten da. Industrian, kareharrizko harrobiak, aroztegiak eta hesteki eta okela elabo- ratzen daben fabrikak. Zerbitzuetan nekazalturismoak gero eta indar gehiago hartzen doa.